दिक्तेलमा‘BIO-RETHA 2026:हिमाली जैविक विविधता संरक्षण र स्थानीय अर्थतन्त्र सुदृढीकरणको अन्तर्राष्ट्रिय पहल
दिक्तेल।कोशी प्रदेशअन्तर्गत पर्ने दिक्तेल रुपाकोट मझुवागढी नगरपालिकामा आगामी ४–६ बैशाख २०८३ (अप्रिल 17–19, 2026) मा “BIO-RETHA Conference 2026: Himalayan Biodiversity International Conference” आयोजना हुने भएको छ। जैविक विविधताले भरिपूर्ण यस क्षेत्रमै पहिलोपटक अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको सम्मेलन हुन लागेको हो।
“Regenerating Life Systems: Biodiversity, Ecology, and Community Futures” मूल नारासहित आयोजना हुने सम्मेलनले Red Panda र Himalayan Tahr संरक्षणलाई विशेष प्राथमिकता दिएको छ। “Guard them, Grow together” भन्ने सन्देशमार्फत वन्यजन्तु संरक्षण र समुदायको समृद्धिलाई सँगसँगै अघि बढाउने उद्देश्य राखिएको छ।
बाँस वन प्रणाली, आदिवासी सांस्कृतिक सम्पदा तथा दुर्लभ वन्यजन्तुका कारण चिनिएको दिक्तेल क्षेत्र हाल जलवायु परिवर्तन, बासस्थान खण्डीकरण र असन्तुलित विकासका चुनौतीसँग जुधिरहेको छ। सम्मेलनले संरक्षण र स्थानीय अर्थतन्त्रबीच समन्वय स्थापित गर्दै दिगो विकासको साझा मोडेल प्रस्तुत गर्ने लक्ष्य लिएको आयोजकले जनाएका छन्।
१५ भन्दा बढी देशका अन्तर्राष्ट्रिय विज्ञ तथा करिब ३०० राष्ट्रिय सहभागीको उपस्थिति अपेक्षित रहेको सम्मेलनलाई स्थानीय सरकारको नेतृत्वमा जैविक विविधतामै केन्द्रित पहिलो प्रकारको पहलका रूपमा हेरिएको छ।
स्थानीय स्रोत र सीपलाई प्राथमिकता
सम्मेलनको बजेट संरचना स्थानीय स्रोत र सीपलाई प्राथमिकता दिने गरी तयार गरिएको छ। बाँस फर्निचर, सांस्कृतिक संरचना तथा प्रदर्शनी सामग्री स्थानीय कारीगरमार्फत निर्माण गरिनेछ। यसबाट:
- स्थानीय रोजगारी र आय वृद्धि
- परम्परागत पारिस्थितिक ज्ञानको संरक्षण
- संरक्षण सन्देशमा समुदायको स्वामित्व सुनिश्चित
जस्ता दीर्घकालीन लाभ पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ। आयोजकका अनुसार दाता–आधारित परियोजनाको सीमित चक्रभन्दा बाहिर पनि संरक्षण प्रयास निरन्तर रहोस् भन्ने उद्देश्यले यस्तो लगानीलाई प्राथमिकता दिइएको हो।
समावेशी सहभागिता र दिगो सञ्जाल निर्माण
अतिथि सत्कार, व्यवस्थापन, सञ्चार तथा समन्वयजस्ता सञ्चालन खर्च समय–सीमित भए पनि समावेशी सहभागिताका लागि आवश्यक मानिएको छ। विशेषगरी आदिवासी समुदाय, स्थानीय कलाकार तथा जैविक विविधता क्षेत्रमा क्रियाशील संरक्षणकर्मीहरूको सक्रिय सहभागिताले दीर्घकालीन संरक्षण सञ्जाल निर्माणमा टेवा पुग्ने विश्वास लिइएको छ।
अनपेक्षित परिस्थितिका लागि छुट्याइएको सानो आकस्मिक कोषले कार्यक्रमको विश्वसनीयता कायम राख्नेछ। सम्मेलन सचिवालयले सम्पत्ति हस्तान्तरण, अभिलेखीकरण तथा कार्यक्रमपछिको उपयोग सुनिश्चित गर्ने योजना पनि सार्वजनिक गरेको छ।
दीर्घकालीन प्रभावका लागि योजना
कार्यक्रम सकिएपछि पनि प्रभाव दीर्घकालीन बनाउने लक्ष्यसहित:
- पूँजीगत सामग्री शिक्षा, प्रदर्शनी र सचेतना कार्यक्रममा पुनःप्रयोग
- डिजिटल प्लेटफर्ममार्फत जैविक विविधता सामग्रीको निरन्तर प्रकाशन
- स्थायी संरचनालाई संरक्षण प्रतीकका रूपमा उपयोग
- कार्यवृत्त तथा सञ्चार सामग्रीमार्फत नीति संवाद निरन्तरता
जस्ता कार्यक्रम सञ्चालन गरिनेछ।
आयोजकका अनुसार BIO-RETHA 2026 उच्च–प्रतिफल संरक्षण लगानीका रूपमा डिजाइन गरिएको छ, जहाँ प्रत्येक पूँजीगत खर्च दीर्घकालीन उपयोग, सार्वजनिक दृश्यता, शैक्षिक पुनःप्रयोग, न्यून वातावरणीय प्रभाव र समुदायको स्वामित्वसँग प्रत्यक्ष जोडिएको छ।
यस सम्मेलनमार्फत दिक्तेललाई हिमाली जैविक विविधता संरक्षण, दिगो आजीविका तथा सांस्कृतिक संरक्षणको अन्तर्राष्ट्रिय केन्द्रका रूपमा स्थापित गर्ने लक्ष्य लिइएको छ।
